Lãi suất điều hành là các mức lãi suất Ngân hàng Nhà nước công bố để điều hành chính sách tiền tệ, gồm lãi suất tái cấp vốn, lãi suất tái chiết khấu và lãi suất cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên ngân hàng. Theo Quyết định 1123/QĐ-NHNN có hiệu lực từ 19/6/2023, các mức này là 4,5%/năm, 3,0%/năm và 5,0%/năm. Còn lãi suất cơ bản là một khái niệm khác: mức lãi suất Ngân hàng Nhà nước từng công bố làm cơ sở để các tổ chức tín dụng ấn định lãi suất kinh doanh, theo các nguồn mình tra được thì lần công bố gần nhất là 9%/năm. Bài này giải thích từng loại và vì sao người gửi tiết kiệm nên biết đến chúng.
Lãi suất điều hành là gì
Ngân hàng Nhà nước không trực tiếp quyết định lãi suất tiết kiệm bạn nhận ở từng ngân hàng, nhưng điều hành mặt bằng lãi suất bằng một bộ lãi suất tham chiếu gọi là lãi suất điều hành. Đây là mức lãi suất Ngân hàng Nhà nước áp dụng khi cho các tổ chức tín dụng vay hoặc tái chiết khấu giấy tờ có giá, nên nó đặt ra chi phí vốn cơ bản của cả hệ thống ngân hàng.
Các loại lãi suất điều hành và mức hiện hành
| Loại | Là gì | Mức theo Quyết định 1123/QĐ-NHNN |
|---|---|---|
| Lãi suất tái cấp vốn | Lãi suất Ngân hàng Nhà nước cho tổ chức tín dụng vay có bảo đảm khi cần bổ sung vốn | 4,5%/năm |
| Lãi suất tái chiết khấu | Lãi suất khi Ngân hàng Nhà nước mua lại có kỳ hạn các giấy tờ có giá mà tổ chức tín dụng đã chiết khấu | 3,0%/năm |
| Lãi suất cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên ngân hàng và cho vay bù đắp thiếu hụt vốn trong thanh toán bù trừ | Lãi suất khi tổ chức tín dụng thiếu tiền thanh toán trong ngày và vay Ngân hàng Nhà nước qua đêm | 5,0%/năm |
Các mức trên được quy định tại Quyết định 1123/QĐ-NHNN ban hành ngày 16/6/2023, có hiệu lực từ 19/6/2023, thay cho mức trước đó là 5,0%, 3,5% và 5,5%/năm. Đợt giảm này nằm trong chuỗi điều chỉnh năm 2023, xem lại tin Ngân hàng Nhà nước hạ lãi suất điều hành lần thứ 4 và phân tích vì sao hạ lãi suất điều hành 4 lần nhưng tăng trưởng tín dụng vẫn thấp. Ở thời điểm viết bài (28/10/2026), mình chưa tra được quyết định mới thay thế các mức này, bạn nên kiểm tra trên website Ngân hàng Nhà nước trước khi dùng cho mục đích pháp lý hay kinh doanh.
Lãi suất điều hành tác động thế nào đến lãi suất tiết kiệm
- Chi phí vốn của ngân hàng: lãi suất điều hành giảm thì chi phí vay vốn từ Ngân hàng Nhà nước giảm, tạo điều kiện cho ngân hàng hạ lãi suất huy động và cho vay.
- Lãi suất liên ngân hàng: lãi suất điều hành là khung tham chiếu cho thị trường liên ngân hàng (xem lãi suất liên ngân hàng là gì), và từ đó ảnh hưởng đến cách các ngân hàng định giá tiền gửi.
- Tín hiệu chính sách: việc giảm hay giữ nguyên lãi suất điều hành cho thị trường biết hướng điều hành, ví dụ ưu tiên hỗ trợ tăng trưởng hay kiềm chế lạm phát.
Tuy vậy lãi suất điều hành không phải yếu tố duy nhất. Lãi suất tiết kiệm còn chịu tác động của nhu cầu tín dụng, lạm phát và chỉ đạo của Ngân hàng Nhà nước về mặt bằng lãi suất, như đợt yêu cầu các ngân hàng giảm lãi suất huy động từ tháng 10/2026, xem bài vì sao ngân hàng tăng, giảm lãi suất.
Lãi suất cơ bản là gì
Lãi suất cơ bản của Ngân hàng Nhà nước là mức lãi suất dùng làm cơ sở để các tổ chức tín dụng ấn định lãi suất kinh doanh (cho vay và huy động) bằng đồng Việt Nam. Theo báo An Giang, các mốc chính là:
- 2/8/2000: lần đầu công bố ở mức 8%/năm, theo Quyết định 242/2000/QĐ-NHNN.
- Tháng 6/2008: tăng lên 14%/năm, mức cao nhất, theo Quyết định 1317/QĐ-NHNN.
- 27/10/2010: giảm xuống 8%/năm, theo Quyết định 2561/QĐ-NHNN.
- 29/11/2010: tăng lên 9%/năm, theo Quyết định 2868/QĐ-NHNN. Theo các nguồn mình tra được, đây là mức công bố gần nhất.
Ngày nay Ngân hàng Nhà nước điều hành chủ yếu bằng các lãi suất điều hành nêu trên, và người gửi tiết kiệm hầu như không còn gặp lãi suất cơ bản khi xem bảng lãi suất ngân hàng. Nếu cần xác nhận hiệu lực của lãi suất cơ bản vào một thời điểm cụ thể, hãy tra văn bản gốc trên Công báo hoặc website Ngân hàng Nhà nước.
Phân biệt lãi suất điều hành, liên ngân hàng và lãi suất tiết kiệm
| Loại | Ai đặt ra | Áp dụng cho ai |
|---|---|---|
| Lãi suất điều hành | Ngân hàng Nhà nước công bố | Giao dịch giữa Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng |
| Lãi suất liên ngân hàng | Hình thành theo cung cầu giữa các ngân hàng | Các ngân hàng cho nhau vay |
| Lãi suất tiết kiệm | Từng ngân hàng niêm yết, trong khung quy định của Ngân hàng Nhà nước | Khách hàng gửi tiền, xem ở bảng so sánh lãi suất |
Câu hỏi thường gặp
Lãi suất điều hành hiện nay là bao nhiêu?
Theo Quyết định 1123/QĐ-NHNN có hiệu lực từ 19/6/2023: tái cấp vốn 4,5%/năm, tái chiết khấu 3,0%/năm, cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên ngân hàng 5,0%/năm. Hãy kiểm tra thêm trên website Ngân hàng Nhà nước xem có quyết định điều chỉnh mới không.
Lãi suất điều hành giảm thì lãi suất tiết kiệm có giảm không?
Thường tạo điều kiện để lãi suất tiết kiệm giảm, nhưng không phải ngay lập tức và không phải lúc nào cũng vậy. Lãi suất tiết kiệm còn phụ thuộc thanh khoản, nhu cầu tín dụng và chỉ đạo của cơ quan quản lý.
Lãi suất cơ bản có còn dùng không?
Lãi suất cơ bản là công cụ từng được Ngân hàng Nhà nước dùng làm cơ sở ấn định lãi suất, nhưng hiện nay việc điều hành chủ yếu qua lãi suất điều hành. Mức công bố gần nhất mình tra được là 9%/năm từ 29/11/2010.
Lãi suất tái cấp vốn là gì?
Là lãi suất Ngân hàng Nhà nước cho tổ chức tín dụng vay có bảo đảm khi ngân hàng cần bổ sung vốn, hiện là 4,5%/năm theo Quyết định 1123/QĐ-NHNN.
Kết luận
Lãi suất điều hành là bộ mức lãi suất tham chiếu của Ngân hàng Nhà nước (tái cấp vốn 4,5%, tái chiết khấu 3,0%, cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên ngân hàng 5,0% theo quyết định hiện mình tra được), còn lãi suất cơ bản là khái niệm cũ dùng làm cơ sở ấn định lãi suất. Hiểu hai khái niệm này giúp bạn đọc tin tức chính sách tiền tệ và biết vì sao lãi suất tiết kiệm thay đổi. Các mức nêu trong bài chỉ có tính tham khảo, hãy đối chiếu với văn bản chính thức.
